Archiwum dla kategorii: ‘Zabytki Krakowa

Namiot turecki w zbiorach wawelskich

niedziela, lipiec 28, 2013

W posiadaniu Zamku Królewskiego na Wawelu znajduje się, największa w Polsce i jedna z największych w Europie, kolekcja namiotów tureckich.
Niestety tkaniny nie są na co dzień prezentowane szerszej publiczności. Dlatego też szczerze ucieszyła mnie nowa, niestety tylko czasowa, wystawa na zamku. Gorąco polecam zobaczyć wielki namiot turecki z XVII wieku zanim ponownie zniknie w magazynach zamkowych…

Namiot turecki z XVII wieku. Fotografia pochodzi ze strony Zamku Królewskiego na Wawelu.

Namiot turecki z XVII wieku. Fotografia pochodzi ze strony Zamku Królewskiego na Wawelu.

Namiot turecki prezentowany na Zamku Królewskim na Wawelu.

Namiot turecki prezentowany na Zamku Królewskim na Wawelu.

Fragment aplikacji zdobiących namiot turecki.

Fragment aplikacji zdobiących namiot turecki.

Zbiór wawelski liczy pięć całych i fragmenty ośmiu dalszych namiotów (płoty i pojedyncze dachy). Najcenniejsze z nich zostały zdobyte w bitwie wiedeńskiej w roku 1683, inne były pokojowymi darami, bądź zostały nabyte drogą kupna.
Namioty te różnią się rozmiarami, budową, ornamentyką, funkcją i rangą. W wawelskiej kolekcji znajdują się namioty paradne, a także służące celom reprezentacyjnym, w których podejmowano posłów. Nieco skromniejszych rozmiarów są „szopy” dla wojska oraz fragment namiotu kuchennego. Zwyczajowo namioty pełniły funkcje izb stołowych, pomieszczeń sztabowych, skarbców, sypialni, miejsc modlitewnych, kancelarii, łaźni, stajni oraz kuchni.

Prezentowany na wystawie namiot został zdobyty pod Wiedniem 12 września 1863 roku. Wówczas wojska króla Jana III Sobieskiego rozgromiły armię turecką pod wodzą wielkiego wezyra Kara Mustafy.
Na placu boju pozostały namioty wypełnione nieprzebranymi skarbami. Wśród zdobytych wtedy trofeów znajdowały się liczne buńczuki, rzędy konne, broń i namioty, w tym także ten prezentowany na wystawie.
August II Mocny - następca Sobieskiego, wywiózł je do Drezna, gdzie przebywały do lat 30-stych ubiegłego wieku. Dzięki polskiemu antykwariuszowi -Szymonowi Szwarcowi namioty z powrotem powróciły do Polski. Wykupił on i ofiarował na Wawel ten i pozostałe namioty, tworzące dziś znaczącą większość kolekcji Zamku Królewskiego.

Bogate dekoracje, prezentowanego namiotu, wykonane z użyciem kosztownych materiałów (m.in. z jedwabiu) świadczą o tym, iż mógł on być przeznaczony dla któregoś z wysokich dowódców armii tureckiej.
Konserwacja namiotu odbyła się w latach 90-tych. Co ciekawe - w trakcie prac wszystkie ekementy aplikowanej dekoracji zostały zdemontowane i po oczyszczeniu tkanin pomownie naszyte! Trudno sobie wyobrazić jak mozolne było to zadanie.

Wystawa czynna do 12 września 2013.
Osobiście radziłabym przed udaniem się na wystawę poczytanie informacji o samej bitwie wiedeńskiej.
Wówczas można się nieco wprowadzić w odpowiedni nastrój i docenić obcowanie z tym wyjątkowym dziełem sztuki.

Dodatkowe ciekawostki związane z tematem:
* artykuł z Focusa: ” Czaszka Mustafy”
* Tarcza Wróżebna Jana III Sobieskiego

A w Ogrodzie Botanicznym już jesień…

niedziela, wrzesień 30, 2012

Bardzo lubię Ogród Botaniczny UJ, który jest najstarszym tego typu obiektem w Polsce.
Nie zaglądam tam często i może dzięki temu to miejsce ma dla mnie ciągle
wyjątkowy urok. Pamiętam ogród jeszcze z wczesnego dzieciństwa, szczególnie fascynowały mnie wówczas rosnące w szklarniach olbrzymie liście Viktorii Królewskiej (Victoria amazonica). Roślina pochodzi z Ameryki Południowej. Podobno jej wielkie, unoszące się na wodzie liście, mogłyby unieść ciężar pięcioletniego dziecka!

Viktoria Królewska

Viktoria Królewska. Zdjęcie pochodzi ze strony Ogrodu Botanicznego w Krakowie

Ogród znajduje się na terenie dawnego starorzecza Wisły, którego pozostałością jest niewielki staw, porośnięty szuwarami i innymi roślinami wodnymi. Pośrodku stawu na utworzonej sztucznie wysepce rośnie wysoki Cypryśnik Błotny (Taxodium distichum). Roślina ta występuje naturalnie w południowo-wschodnich stanach USA, szczególnie na błotnistych obszarach Florydy. Drzewo rosnąc na podmokłych terenach, tworzy tak zwane korzenie powietrzne, wystające powyżej powierzchni wody. Dostarczają one niezbędnej ilości tlenu do systemu korzeniowego.

Cypryśnik Błotny

Cypryśnik Błotny

Innym ciekawym okazem jest Miłorząb (Ginkgo biloba). Naturalnie rośnie w południowo-wschodnich Chinach. Niesłusznie bywa nazywany miłorzębem “japońskim”, bo do Japonii został sprowadzony przez buddyjskich mnichów. Tam uważany był za drzewo owocowe z powodu jadalnej pestki, która była przysmakiem na stołach cesarzy. Zawitał też z czasem w inne zakątki świata, jednak już jako drzewo ozdobne, a potem wykorzystywane w produkcji leków i kosmetyków.
Jest to jedyny liściasty przedstawiciel roślin nagozalążkowych, które są rozdzielnopłciowe. Drzewo słynie z długowieczności, potrafi dożyć nawet do czterech tysięcy lat!
Mawia się, że jest to drzewo trzech pokoleń - sadzi je dziadek, a owoców doczekać może dopiero wnuk. Co ciekawe - kilka okazów tego niezwykle wytrzymałego drzewa o dużych zdolnościach regeneracyjncych, przetrwało wybuch bomby atomowej w Hiroszimie.

Godna uwagi w ogrodzie jest także Kolekcja Roślin Biblijnych, która liczy ok. siedemdziesięciu okazów, opatrzonych odpowiednimi cytatami z Biblii.

Szkoda jednak, że nie można kupić na miejscu nasion ani sadzonek roślin. Latem z kolei mogłaby działać kawiarenka.
Żałuję również, że ludzie nie spotykają się rankiem w parkach i ogrodach na współnych ćwiczeniach, jak można to zobaczyć w Chinach…A może by tak przenieść na nasz grunt ten zwyczaj?
Sama byłabym zainteresowana…

Pekin. Poranne spotkania na Tai Chi.

Pekin. Poranne spotkania na Tai Chi.

Z Ogrodu Botanicznego blisko do Domu Towarzystwa Lekarskiego, gdzie pod niepozorną fasadą kryją się piękne wnętrza projektu Wyspiańskiego…

Krzyż z diademów książęcych

wtorek, marzec 1, 2011

Jedną z najcenniejszych pamiątek, przechowywanych w skarbcu katedry wawelskiej jest złoty krzyż z diademów, który jest wybitnym przykładem romańskiego złotnictwa.

Detal złotniczy z diademu

Detal złotniczy z diademu

Dwa szczerozłote diademy - ramiona krzyża, pochodzące z 2 ćw. XIII wieku, należały pierwotnie do księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego i jego żony św. Kingi, córki króla węgierskiego Beli IV. Wykonane zostały z prostokątnych i kwadratowych ogniw, zwieńczonych sterczynami. Poszczególne ogniwa-kwatery wypełnione są dekoracjami emaliowanymi, ażurowymi ornamentami z wplecionymi w nie postaciami walczących rycerzy pieszych i konnych oraz fantastycznych ptaków.
W późniejszym czasie z owych diademów książęcych wykonany został krzyż.

W roku 1239 pięcioletnia Księżna Kinga przybyła do Polski, aby poślubić wówczas dwunastoletniego księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława (zwanego później Wstydliwym), syna Leszka Białego. Spotkanie narzeczonych i uroczyste powitanie Kingi odbyło się w Wojniczu. Wówczas to prawdopodobnie młodzi mogli po raz pierwszy wspólnie włożyć na swoje skronie niezwykle kunsztownie zdobione bizantyjskie diademy. Co ciekawe, właściwy akt zaślubin, zgodnie z wymogami ówczesnego prawa kanonicznego, mógł odbyć się dopiero po osiągnięciu przez Kingę dwunastego roku życia, czyli 7 lat później.
Podobno młodziutka księżna wniosła wówczas w posagu 4 tysiące grzywien, a według podania również sól węgierską, którą zaczęto wówczas w Bochni i Wieliczce wydobywać na większą skalę. Pewne jest, że choć sól bocheńską i wielicką znano w Polsce już wcześniej, to właśnie za czasów Kingi rozwinęło się jej wydobywanie, prawdopodobnie za sprawą sprowadzonych przez nią górników węgierskich.

Po śmierci męża św. Kinga zrezygnowała z władzy książęcej na rzecz usynowionego przez nią księcia Leszka - zwanego Czarnym i wstąpiła do założonego przez siebie klasztoru klarysek w Starym Sączu, gdzie przebywała do śmierci. Wcześniej jednak złożyła jako wotum, na ołtarzu ojczyzny w katedrze wawelskiej, wspominane szczerozłote korony.
Stanowią one dziś cenną pamiątkę, bo poza owymi diademami, Szczerbcem - mieczem koronacyjnym polskich królów i włócznią św. Maurycego, nie zachowały się pozostałe symbole polskiej władzy.

Wieża Zegarowa na Wawelu

piątek, luty 18, 2011

Jednym z symboli Krakowa jest oryginalna wieża Zegarowa, rozpowszechniana na licznych fotografiach i szkicach. Zawsze prezentuje się malowniczo i intrygująco.

Budowę tej wieży rozpoczęto w XIV wieku na polecenie króla Kazimierza Wielkiego. Prace te jednak przerwano, by na nowo podjąć je 150 lat później. Wieżę ostatecznie ukończono w roku 1522.

Największą ozdobą wieży jest piękny, XVIII-wieczny hełm, na którym znajdują się postaci czterech świętych: Wacława, Stanisława, Wojciecha i Kazimierza (figury ten upodobały sobie pustułki, które niczym nieniepokojone gniazdują pod pazuchą świętych). Hełm został zaprojektowany przez Kacpra Bażankę – polskiego, kształconego w Rzymie, artystę doby późnego baroku.
Warto tutaj dodać, iż architekt ten był projektantem również wielu budowli w Krakowie m.in. kościoła Pijarów i Misjonarzy oraz ogrodzenia kościoła św. św. Piotra i Pawła.
Kacper Bażanka zmarł w wieku ok. 47 lat. Artysta, podobno cierpiący na padaczkę, wypadł w pewny mroźny wieczór nieprzytomny z sań. Nim go odszukano zamarzł. Został pochowany w krakowskim kościele pw. św. Piotra i Pawła pod ołtarzem św. Michała.

Figury świętych z wieży Zegarowej

Figury świętych z wieży Zegarowej


Słówko o zegarze…

Pierwszy zegar zamontowano na wieży w XVI wieku. Wówczas, na jego tarczy zaznaczone były 24 godziny, a zegar miał tylko jedna wskazówkę.
W XIX wieku mechanizm zegara zastąpiono nowym, który pracuje do dziś.
Co ciekawe - obciążniki zegara zawieszone są na linkach biegnących od dołu do szczytu wieży i ważą nawet do 120 kg!
Zegar nakręca się ręcznie korbą, co dwa dni, a polega to na wywindowaniu wszystkich trzech obciążników w górę, co jak nie trudno się domyślić, wymaga sporego wysiłku i czasu.

Mechanizm zegara

Mechanizm zegara

Zdjęcia pochodzą z okresu remontu wieży, który miał miejsce w latach 1993/94.

Tarcza Wróżebna Jana III Sobieskiego

piątek, luty 11, 2011

Jednym z najciekawszych militariów, znajdujących się w krakowskich zbiorach jest tzw. Tarcza Wróżebna króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana z pozłacanego i srebrzonego żelaza we Włoszech na przełomie XVI/XVII w.

Powierzchnia tarczy pokryta jest bogatą dekoracją, przedstawiającą zwycięską bitwę cesarza Konstantyna z Maksencjuszem przy moście Mulwijskim pod Rzymem w 312 roku.

Ta niezwykła tarcza miała znajdować się niegdyś w wawelskiej zbrojowni, natomiast podczas potopu szwedzkiego została ukryta za ołtarzem z Cudownym Chrystusem w katedrze krakowskiej. Z przedmiotem tym wiąże się pewna piękna tradycja, podług której tarczę odnaleziono tuż przed wyprawą pod Wiedeń. Wówczas ofiarowano ją królowi Janowi III na znak dobrej wróżby przed bitwą wiedeńską w 1683 roku.

Tarcza Wróżebna Jana III Sobieskiego

Tarcza znajduje się w zbiorach Muzeum Czartoryskich, które aktualnie jest nieczynne z powodu prac remontowych.

Kilka ciekawostek o dzwonie Zygmunta

czwartek, luty 10, 2011

Dzwon „Zygmunt” wbrew powszechnej opinii, nie jest największym dzwonem w Polsce. Większy i cięższy, bo ważący niemal 15 ton, jest dzwon „Maryja Bogurodzica” w Licheniu.
Jednak sława i historia wawelskiego “Zygmunta” przyćmiewa wszystkie inne…

Dzwon Zygmunta. Zdjęcie pochodzi ze strony Katedry na Wawelu

Dzwon Zygmunta. Zdjęcie pochodzi ze strony Katedry na Wawelu

Imię „Zygmunt” dzwon otrzymał na cześć fundatora – króla Zygmunta I Starego. Dzwon został odlany przez norymberskiego ludwisarza Hansa Behama w 1520 roku. Bardzo szybko uporano się z jego zawieszeniem. Operacja ta trwała tylko około jednej godziny!
Znacznie dłużej jednak transportowano dzwon na Wzgórze Wawelskie. Skorzystano z pojazdu przypominającego sanie, podkładając pod bele drewna.
Zdementować tu trzeba legendę, mówiącą, iż “Zygmunt” został odlany z armat zdobytych przez Polaków w bitwie pod Obertynem – batalia ta w rzeczywistości miała miejsce 10 lat później.

Na przestrzeni wieków, aż czterokrotnie dokonywano “transplantacji” jego serca - po raz ostatni w 2000 roku, gdy serce dzwonu pękło w Wigilię Bożego Narodzenia.
Dzwon jest po dzień dzisiejszy poruszany ręcznie przez zespół dzwonników, reprezentujących różne profesje. Najstarsi z nich piastują tę funkcję już od ponad czterdziestu lat. Tradycja ta przechodzi zazwyczaj z ojca na syna, choć pośród dzwonników znajduje się jedna kobieta dzwonnik - jedna jedyna w historii Polski.

Dla zapewnienia odpowiedniego wychylenia tego, ważącego ok. 12 ton “Zygmunta”, potrzeba dwunastu dzwonników. Jest to zajęcie wymagające bardzo dużego wysiłku i ostrożności, ze względu na poruszające się z dużą prędkością w górę i w dół liny, przy pomocy których dzwonnicy poruszają dzwonem. Przed wojną jednego z dzwonników, zaplątanego w liny, wyrzuciło przez okno aż na Planty!

Dźwięk dzwonu słychać nawet na kilkadziesiąt kilometrów. Co ciekawe jesienią i zimą Zygmunt tyje. Zdarza mu się nawet przybrać sto kilogramów. Dlaczego? Drewniane jarzmo, huśtawka i konopne liny jesienią i zimą nasiąkają wilgocią i stają się cięższe. Latem są wysuszone i przez to lżejsze. To nie wszystko, bo podczas bicia ciężar “Zygmunta” zwiększa się aż trzykrotnie - ze względu na siłę odśrodkową.

Kiedy bije Zygmunt?

“Zygmunt” bije od XVI wieku w najważniejsze święta i uroczystości, zazwyczaj o godz. 9.45.
W wybrane święta, kiedy zdarzają się odstępstwa od tej pory, została podana przy dacie odpowiednia godzina bicia.
TUTAJ można posłuchać dzwonu Zygmunta.

01.01.2011 Nowy Rok – Bożej Rodzicielki
06.01.2011 Święto Trzech Króli – Objawienia Pańskiego
02.04.2011 Rocznica śmierci Papieża Jana Pawła II o godz. 21:37
17.04.2011 Niedziela Palmowa
23.04.2011 Wielka Sobota – Msza Rezurekcyjna o godz. 18:45
24.04.2011 Wielkanoc – Zmartwychwstania Pańskiego
25.04.2011 Poniedziałek Wielkanocny
01.05.2011 Święto Miłosierdzia Bożego
02.05.2011 Zygmunta – Święto Patrona Dzwonu o godz. 17:15
03.05.2011 Święto Matki Boskiej Królowej Polski, Dzień Konstytucji 3-go Maja
08.05.2011 Świętego Stanisława - Patrona Katedry o godz. 09:00
05.06.2011 Wniebowstąpienie Pańskie
08.06.2011 Świętej Jadwigi - Patronki Katedry o godz. 17:15
12.06.2011 Zesłanie Ducha Świętego
23.06.2011 Procesja Bożego Ciała o godz. 09:00
29.06.2011 Święto Piotra i Pawła o godz. 17:45
15.08.2011 Święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – Matki Boskiej Zielnej
28.09.2011 Świętego Wacława – Patrona Katedry o godz.17:45
16.10.2011 Rocznica wyboru na Papieża Jana Pawła II
01.11.2011 Wszystkich Świętych
02.11.2011 Dzień Zaduszny o godz. 18:15
11.11.2011 Święto Niepodległości Polski
20.11.2011 Święto Chrystusa Króla
08.12.2011 Święto Niepokalanego Poczęcia o godz. 16:15
24.12.2011 Pasterka o godz. 23:45
25.12.2011 Boże Narodzenie – Pierwszy Dzień Świąt
26.12.2011 Drugi Dzień Świąt Bożego Narodzenia